20 Ocak 2020

DADA VE MARCEL DUCHAMP

DADA

ANARŞİST BİR BAŞKALDIRI

&

MARCEL DUCHAMP

 

“Kafa düşünce yönünü değiştirebilsin diye yuvarlaktır.”

Picabia

Fransız ressam Marcel Duchamp'ın ilk hazır nesnesi olan Bicycle Wheel'i Yavuz Alim yeniden yaptı. Bizim sanat okullarında röprodüksiyon (öğrencilik aşamasında yapılan resimleri kopya etmek) yapmamızla aynı şey bu. Evet tabure üzerinde ters duran bu bisiklet tekerleği bir sanat eseri. Saçma, sıradan ve anlamsız bulabilirsiniz, ki Duchamp'ın ve Dada'nın tam olarak düşündükleri şeylerdi bunlar. Anlamsızlığın anlamını kavramak için Dada ve Duchamp'a yakından bakalım.

Dadaizm (1916-1925) bazı sanatçıların çivisi çıkmış dünyaya verdikleri cevaptır. Birinci Dünya Savaşı sırasında tarafsız ülke olan İsviçre’de özellikle Zürih’te birçok sanatçı toplanmıştı. Alman şair ve düşünür Hugo Ball’in Zürih’in bir arka mahallesinde açtığı Cabaret Voltaire gece kulübü Dada’nın başladığı yerdir. Şubat başında açılan kabare, şubat sonuna doğru dolup taşmaya başlamış, sanatsal eğlencenin merkezi olmuştur. Geceleri şarkılı, müzikli, danslı ve kuklalı gösteriler yapıyorlar, gürültü müziği eşliğinde, aynı anda üç dilde şiir seslendiriyorlardı. Ball, “zimzim urallala zimzim zanzibar" gibi anlamsız sözlerle oluşturduğu ses şiirlerini okuyordu. Rivayete göre Dada kelimesi Almanca-Fransızca bir sözlükten rastgele seçilmiştir. Fransızcada tahta at, Romencede evet, Almancada hoşça kal demek olan Dada insanın aptallığını ve kendini beğenmişliğini protesto etmek istiyordu. Dadacılar, her şeyin anlamsızlığını, gereksizliğini, vazgeçmeyi ve hiçliği vurguladılar. Savaşın yarattığı usdışı olaylar, sanatçıları gülünç ve anlamsız olanın peşinde sürükledi, mantık ortadan kalkınca, bilinçaltı özgürleştirildi. Dada, rasyonel ve yerleşik olana karşı bir harekettir. Geleneği baş aşağı etmenin ve değişimi, anarşiyi ve yeni sanat yapma tarzlarını kucaklamanın peşindedir.

 

"Kabul edilen anlamıyla bir sanatsal hareket değildi. Sanat dünyasını yıkıp geçen bir fırtına gibiydi. Tıpkı savaşın ulusları etkilediği gibi. Ağır gökyüzünden hiç uyarı vermeden geldi ve arkasında açık bir gün bıraktı. Biriken enerji, yeni formlar, yeni malzemeler, yeni fikirler, yeni yönler ve yeni insanlar yarattı." Richter 1964

 

Temelde Birinci Dünya Savaşı’nın doğurduğu dehşete bir tepkisi olan Dada’nın etkisi yayıldıkça Almanya, Paris, Barselona ve New York’ta öne çıkan Dada’cı gruplar kuruldu. Kendilerini sanat dünyasının çocuk suçluları olarak sunan sanatçılar her şeye karşıydılar. Düzene karşıydılar, toplumsala, dine ve sanata. Evet sanat yaparak sanata karşı çıkıyorlardı. Eğer böyle yapmasalardı seslerini nasıl duyuracaklardı? Sanat dünyasının tam ortasında bir bomba olan Dadacı sanatçılar arasında Andre Breton, Jean (Hans) Arp, Marcel Ducahamp ve Man Ray gibi isimler yer alıyordu.

 

MARCEL DUCHAMP

(1887-1968)

En önemli avangard sanatçılarından olan Fransız ressam Marcel Duchamp 28 Temmuz 1887’de yedi çocuklu bir ailenin dördüncü çocuğu olarak dünyaya geldi. Tarih, felsefe, matematik, Latince, İngilizce, fen gibi birçok eğitim alan Duchamp akademik yıllarında izlenimcilik kimya ve gizemli bilimler ile ilgilendi. 1904’te Paris’e giden ressam Fovizm, Fütürizm ve Orfizim gibi birçok akımda çalışmalar yaptı. İlk kez Duchamp tarafından 1913’te öne sürülen daha sonra Ready Made adı verilen hazır nesneleri kullanarak iki yüzlü sanat uzmanlarına dahiyane bir oyun oynadı. Gündelik sıradan nesneleri alıp galeride “sanat eseri” olarak sergileyerek yalnız sanat camiası tarafından tanınan bir mekanda sergilenen sanatın sanat olarak kabul gördüğünü göstermişti. Yani bizim sanat algımız yalnızca eserin kendisinden değil, sergilendiği mekandan da kaynaklanıyordu. Sanat ve sanat piyasasını o zamana kadar en etkili şekilde sorgulamış olan Duchamp aynı zamanda kinetik heykelinde öncüsü olmuştur. 1913 yılında, ilk hazır nesnesi olan Bisiklet Tekerleği (Bicycle Wheel) de buna örnektir. Bu hazır nesneler, gerçekte bir sanat yapıtı olmaktan çok, sanat alanındaki geleneksel yaratma yöntemlerine bir eleştiri olarak yorumlanır. Diğer ünlü hazır nesnesi ise 1917 tarihli Çeşme (Fountain) adını verdiği, pisuardır. Üzerinde takma ad ile RMutt imzalı çalışma sergi jürisi tarafından reddedilmiştir.

Dada 20. yüzyılın en etkili akımlarından biri olmuştur ve Dada'nın dahi beyinlerinden Marcel Duchamp'ta sanat tarihini etkileyen, farklı bir bakış açısı getirerek bir çok akımın ilham kaynağıdır. Son olarak bir Dada Şarkısı ile bitiriyorum. 

Dada Şarkısı

kalbinde dada olan dadaistin şarkısı

kalbinde dada olan motorunu yoruyordu

bir kral taşıyordu asansör, ağır kırılgan özerk

büyük sağ kolunu kesti, Roma'ya papaya gönderdi

işte bu yüzden! asansörün kalbinde dada yoktu artık

çikolata yiyin

beyninizi yıkayın

dada

dada

su için

ne neşeliydi ne de kederli, bir dadastin şarkısı

ne neşeliydi ne kederli sevdiği bisikletçi

fakat eşler yılın günü herşeyi biliyordu ve bir kriz anında

vatikana yolladılar, iki bedenlerini üç valiz içinde

ne sevgili, ne bisikletçi

ne üzgündü ne de kederli

güzel beyinler yiyin, askerlerinizi yıkayın

dada

dada

su için

Sanatla Kalmanız Dileğiyle.

Yazan Aylin K.I.

 

Image source: pinterest.com

Image source: pinterest.com

 

Son Eklenenler

MARINA ABRAMOVIC SABANCI MÜZESİ
SANATLANDINIZ

MARINA ABRAMOVIC SABANCI MÜZESİ

  •  288
  •   0
  • 01 Şubat 2020
DADA VE MARCEL DUCHAMP
SANATLANDINIZ

DADA VE MARCEL DUCHAMP

  •  120
  •   0
  • 20 Ocak 2020
HAYVAN ÇİFTLİĞİ GEORGE ORWELL
KİTAPLARLA SANAT

HAYVAN ÇİFTLİĞİ GEORGE ORWELL

  •  140
  •   0
  • 09 Ocak 2020
KİTAPLARLA YILBAŞI AĞACI
KİTAPLARLA SANAT

KİTAPLARLA YILBAŞI AĞACI

  •  268
  •   0
  • 10 Aralık 2019
KİTAP KURDUNA HEDİYE
SANATSAL HEDİYELER

KİTAP KURDUNA HEDİYE

  •  289
  •   0
  • 09 Aralık 2019
VANS VAN GOGH
SANATSAL HEDİYELER

VANS VAN GOGH

  •  163
  •   0
  • 09 Aralık 2019
KRAKOW SCHİNDLER FABRİKASI
YURTDIŞINDA MÜZELER

KRAKOW SCHİNDLER FABRİKASI

  •  288
  •   0
  • 02 Ekim 2019
BEDRİ RAHMİ EYÜBOĞLU BARDAK
SANATSAL HEDİYELER

BEDRİ RAHMİ EYÜBOĞLU BARDAK

  •  256
  •   0
  • 02 Ekim 2019
VAN GOGH MÜZESİ MAĞAZASI
SANATSAL HEDİYELER

VAN GOGH MÜZESİ MAĞAZASI

  •  264
  •   0
  • 02 Ekim 2019
SANAT TEMALI BASKI ÜRÜNLER
SANATSAL HEDİYELER

SANAT TEMALI BASKI ÜRÜNLER

  •  275
  •   0
  • 02 Ekim 2019
ABİDİN DİNO BARDAK
SANATSAL HEDİYELER

ABİDİN DİNO BARDAK

  •  270
  •   0
  • 02 Ekim 2019
DEVRİM ERBİL TASARIMI FİNCAN
SANATSAL HEDİYELER

DEVRİM ERBİL TASARIMI FİNCAN

  •  531
  •   0
  • 02 Ekim 2019

0 Yorum Atıldı

Bu yazı için henüz yorum girilmemiştir

Yorum Yap

BİZİ İNSTAGRAMDA TAKİP EDİN

Instagram